GEOGRAFIA – GIMNAZJUM KLASA 3    Wymagania edukacyjne „Puls Ziemi 3”

Dział programu

Lp.

Temat lekcji

Poziom wymagań

konieczny

podstawowy

rozszerzający

dopełniający

wykraczający

Położenie oraz środowisko przyrodnicze Polski

1.       

 

Położenie i granice Polski

Uczeń poprawnie:

• wskazuje Polskę na ogólnogeograficznej mapie Europy

wymienia nazwy państw sąsiadujących z Polską i wskazuje te państwa na mapie ogólnogeograficznej

• wymienia cechy położenia Polski

• wymienia zalety położenia Polski

• wymienia korzyści wynikające z nadmorskiego położenia Polski

 

Uczeń poprawnie:

• charakteryzuje na podstawie map położenie Polski na świecie i w Europie

• wymienia nazwy skrajnych punktów Polski i wskazuje je na mapie

• opisuje przebieg granicy lądowej Polski na podstawie mapy ogólnogeograficznej

• opisuje granicę morską na mapie ogólnogeograficznej

 

 

Uczeń poprawnie:

• opisuje położenie fizycznogeograficzne, polityczne i matematyczne Polski korzystając z mapy Polski, mapy Europy i mapy świata

• opisuje położenie własnego regionu na podstawie ogólnogeograficznej mapy Polski

• opisuje wody wewnętrzne, morze terytorialne oraz wyłączna strefę ekonomiczną na podstawie schematu i mapy ogólnogeograficznej Polski

• opisuje granice Polski na podstawie ogólnogeograficznej mapy Polski i danych statystycznych

Uczeń poprawnie:

• wyjaśnia zależności między miejscowym czasem słonecznym a czasem strefowym i urzędowym w Polsce na podstawie mapy stref czasowych

• określa położenie matematyczne Polski na podstawie mapy ogólnogeograficznej

• oblicza rozciągłość równoleżnikową i południkową Polski na podstawie mapy ogólnogeograficznej

• oblicza różnice czasu słonecznego między skrajnymi punktami Polski

 

 

Uczeń poprawnie:

• ocenia położenie Polski w Europie i na świecie

• wykazuje korzyści wynikające z położenia Polski

 

2.       

Budowa geologiczna Polski

• wymienia nazwy głównych jednostek tektonicznych Polski i wskazuje je na mapie geologicznej

• wymienia nazwy er, w których wystąpiły ruchy górotwórcze

• wymienia nazwy górotworów kaledońskich, hercyńskich i alpejskich oraz wskazuje je na mapie Polski

• opisuje na podstawie tabeli stratygraficznej najważniejsze wydarzenia geologiczne na terenie Polski

• opisuje proces powstania węgla kamiennego

 

• przyporządkowuje nazwy pasm górskich do nazw orogenez, w których te góry powstawały

• rozpoznaje rodzaje węgla i charakteryzuje warunki, w których powstawał węgiel kamienny

 

• charakteryzuje główne jednostki tektoniczne Polski

• wykazuje związki między budową geologiczną a dziejami geologicznymi

 

 

• analizuje uwarunkowania powstawania gór w Polsce

 

 

3.       

Zlodowacenia na obszarze Polski

wymienia nazwy zlodowaceń i wskazuje ich zasięg na mapie Polski

rozpoznaje górskie formy polodowcowe na schematach

• rozpoznaje formy polodowcowe na schematach i wskazuje obszary ich występowania na mapie Polski

 

• omawia uwarunkowania zlodowaceń w Polsce

• opisuje warunki powstania form polodowcowych

 

• wyjaśnia genezę form polodowcowych

 

• analizuje i porównuje cechy krajobrazu peryglacjalnego i młodoglacjalnego

 

4.       

Ukształtowanie powierzchni

• wymienia czynniki wewnętrzne i zewnętrzne wpływające na ukształtowanie powierzchni Polski

• wymienia cechy rzeźby powierzchni Polski

wymienia nazwy punktów najwyżej i najniżej położonych w Polsce i wskazuje te punkty na mapie

rozróżnia przedstawione na ilustracjach formy rzeźby terenu

• omawia cechy rzeźby powierzchni Polski na podstawie mapy hipsometrycznej Polski

wymienia nazwy pasów ukształtowania powierzchni i wskazuje je na mapie Polski

charakteryzuje poszczególne pasy ukształtowania powierzchni w Polsce

• odczytuje na mapie hipsometrycznej wysokości względne i bezwzględne

• wymienia nazwy regionów geograficznych w poszczególnych pasach ukształtowania powierzchni i wskazuje te regiony na mapie Polski

opisuje na podstawie krzywej hipsograficznej udział nizin, wyżyn i gór w powierzchni Polski

• charakteryzuje na podstawie mapy hipsometrycznej cechy rzeźby powierzchni Polski

• oblicza różnice wysokości bezwzględnej, korzystając z mapy hipsometrycznej

• wykazuje pasowość ukształtowania powierzchni Polski

• wyjaśnia wpływ przeszłości geologicznej na ukształtowanie powierzchni Polski

• wyjaśnia wpływ współczesnych procesów geologicznych na ukształtowanie powierzchni Polski

• wykazuje zależności pomiędzy współczesną rzeźbą Polski a wybranymi wydarzeniami geologicznymi

• porównuje cechy oraz genezę rzeźby terenu poszczególnych pasów ukształtowania powierzchni Polski

 

 

5.       

Skały i surowce mineralne

wymienia nazwy skał występujących w Polsce

klasyfikuje surowce mineralne ze względu na ich gospodarcze wykorzystanie

• wymienia przykłady wykorzystania surowców mineralnych i skał w różnych dziedzinach życia człowieka

• wymienia nazwy skał i surowców mineralnych występujących w regionie swojego zamieszkania

rozpoznaje na podstawie fotografii lub okazów główne rodzaje skał występujących w regionie i w Polsce

• wskazuje na mapie Polski obszary występowania surowców mineralnych

 

 

• opisuje na podstawie mapy rozmieszczenie skał powierzchniowych

opisuje na podstawie mapy tematycznej rozmieszczenie surowców mineralnych

• klasyfikuje skały występujące w Polsce ze względu na ich pochodzenie

• wykazuje znaczenie gospodarcze surowców mineralnych

• opisuje i ocenia na podstawie danych statystycznych zasoby surowców mineralnych w Polsce

• analizuje wpływ wydobycia surowców mineralnych na środowisko

 

 

• wykazuje związek między budową geologiczną a występowaniem surowców mineralnych

 

 

 

6.       

Klimat Polski

wymienia geograficzne czynniki wpływające na klimat Polski

• wymienia nazwy mas powietrza napływających nad Polskę

odczytuje informacje przedstawione na klimatogramach

• wymienia nazwy termicznych pór roku w Polsce

wymienia nazwy wiatrów lokalnych i miejsce ich występowania

 

odczytuje na mapach klimatycznych Polski przestrzenny rozkład temperatury powietrza i opadów atmosferycznych

• opisuje cechy klimatu Polski oraz swojego regionu

• opisuje cechy klimatu przejściowego

odczytuje z mapy długość okresu wegetacyjnego

• kreśli klimatogramy na podstawie danych liczbowych

 

• wyjaśnia wpływ czynników geograficznych na cechy klimatu Polski

• analizuje przebieg izoterm lipca i stycznia na mapach klimatycznych Polski

• opisuje pogodę kształtowaną przez poszczególne masy powietrza napływające nad Polskę 

• wyjaśnia występowanie w Polsce termicznych pór roku

wyjaśnia mechanizm powstawania wiatru halnego w górach i bryzy morskiej nad Bałtykiem

• opisuje zagrożenia wynikające ze zmian klimatu w Polsce

• wykazuje związek między geograficznymi czynnikami kształtującymi klimat a cechami klimatu Polski

• wyjaśnia przyczyny przestrzennego zróżnicowania temperatury powietrza oraz opadów atmosferycznych w Polsce

wykazuje wpływ mas powietrza napływających nad obszar Polski na kształtowanie się pogody

• wykazuje przejściowość klimatyczną Polski

wyjaśnia przyczyny zróżnicowania przestrzennego długości okresu wegetacyjnego

 

• porównuje klimat Polski z klimatem innych krajów Europy

7.       

Wody powierzchniowe i podziemne Polski

• klasyfikuje wody występujące w Polsce

• wymienia nazwy głównych rzek oraz ich dopływów i opisuje ich rozmieszczenie na ogólnogeograficznej mapie Polski

• wymienia nazwy wód występujących we własnym regionie

• porównuje powierzchnie i głębokości wybranych jezior

• klasyfikuje wody podziemne

• opisuje gospodarcze wykorzystanie wód podziemnych

 

• opisuje rozmieszczenie kanałów na podstawie mapy ogólnogeograficznej

wymienia nazwy głównych kanałów i wskazuje te kanały na mapie Polski

• wymienia nazwy wybranych jezior i wskazuje te jeziora na mapie Polski

• wyróżnia typy genetyczne jezior Polski

• opisuje rozmieszczenie rejonów eksploatacji i wykorzystanie gospodarcze wód podziemnych

• opisuje wody powierzchniowe swojego regionu

• opisuje cechy sieci rzecznej w Polsce

• opisuje genezę mis jeziornych występujących w Polsce

• opisuje funkcje sztucznych jezior zaporowych

• wyjaśnia znaczenie gospodarcze wód powierzchniowych

• wykazuje znaczenie wód leczniczych

• przedstawia sposoby wykorzystania wód podziemnych

• opisuje rozmieszczenie rejonów eksploatacji i wykorzystanie wód mineralnych

 

• wykazuje asymetrię dorzecza Wisły i Odry i wyjaśnia przyczyny jej powstania

• wykazuje znaczenie gospodarcze kanałów

• ocenia stopień i sposoby wykorzystania wód powierzchniowych i podziemnych w Polsce

 

 

• wykazuje związki między budową geologiczną, rzeźbą powierzchni, klimatem i stosunkami wodnymi w Polsce

 

8.       

Morze Bałtyckie

wymienia nazwy największych zatok, wysp, cieśnin oraz głębi Morza Bałtyckiego i wskazuje je na mapie

wymienia na podstawie mapy ogólnogeograficznej cechy geograficzne Morza Bałtyckiego

• przedstawia właściwości fizyczne wód Bałtyku

• omawia znaczenie gospodarcze Morza Bałtyckiego

 

opisuje na podstawie mapy ogólnogeograficznej Europy położenie Morza Bałtyckiego

• omawia główne cechy położenia Morza Bałtyckiego

• opisuje rozmieszczenie największych jego zatok, wysp, cieśnin oraz głębi na podstawie mapy ogólnogeograficznej

przedstawia główne cechy środowiska przyrodniczego Morza Bałtyckiego

• wymienia przyczyny zanieczyszczenia Bałtyku

• omawia genezę Morza Bałtyckiego

• omawia cechy fizyczne wód Morza Bałtyckiego

• wyjaśnia przyczyny degradacji wód Morza Bałtyckiego

 

 

 

• wyjaśnia zróżnicowanie zasolenia i temperatury wody Bałtyku

• wykazuje znaczenie gospodarcze Morza Bałtyckiego

 

• proponuje sposoby ochrony wód Bałtyku

 

9.       

Gleby w Polsce

• wymienia czynniki glebotwórcze

• klasyfikuje gleby w Polsce

• wymienia nazwy gleb występujących we własnym regionie

• wyjaśnia znaczenie gospodarcze gleb

opisuje za pomocą mapy gleb rozmieszczenie głównych typów genetycznych gleb w Polsce

• rozróżnia typy gleb ze względu na ich żyzność

• opisuje gleby w regionie zamieszkania

charakteryzuje typy genetyczne gleb występujących w Polsce

• opisuje cechy gleb występujących w Polsce

 

 

• wyjaśnia przyczyny degradacji gleb i wymienia sposoby jej zapobiegania

• ocenia wartość użytkową gleb w Polsce

• analizuje profile glebowe

 

10.     

Roślinność i świat zwierzęcy

wymienia nazwy formacji roślinnych występujących w Polsce

• rozpoznaje typy zbiorowisk roślinnych w Polsce

rozpoznaje wybrane gatunki roślin i zwierząt przedstawione na fotografiach

 

określa na podstawie diagramu skład gatunkowy lasów w Polsce

opisuje na podstawie mapy rozmieszczenie kompleksów leśnych w Polsce

• opisuje funkcje lasów w Polsce

opisuje świat roślin i zwierząt w Polsce i swoim regionie

• wyjaśnia zależności między klimatem a szatą roślinną

• opisuje zasięg lasów na terenie Polski na podstawie mapy tematycznej

• porównuje zbiorowiska leśne na obszarach nizinnych i w górach

charakteryzuje na podstawie schematu typy zbiorowisk leśnych w zależności od podłoża

• ocenia lesistość Polski na podstawie mapy tematycznej i danych statystycznych

 

• wykazuje zależności między składem gatunkowym lasów a warunkami klimatycznymi i glebowymi

 

Obszar, ludność i urbanizacja w Polsce

11.     

Od gminy po województwo

• wyjaśnia znaczenie terminów: „powiat grodzki”, „powiat ziemski”, „gmina”, „wojewoda”, „prezydent”, „burmistrz”, „starosta”, „wójt”

wymienia nazwy województw oraz ich stolice i wskazuje je na mapie administracyjnej Polski

• opisuje podział administracyjny Polski

• wymienia zadania poszczególnych szczebli administracji samorządowej

 

• wyjaśnia trójstopniowy podział władz administracyjnych

 

• opisuje kompetencje poszczególnych szczebli administracji samorządowej

• analizuje znaczenie podziału administracyjnego

12.     

Ilu nas jest?

• wyjaśnia znaczenie terminów: „demografia”, „przyrost naturalny”, „przyrost rzeczywisty”, „średnia długość życia”, „struktura wiekowa społeczeństwa”

wymienia czynniki wpływające na zmiany liczby ludności w Polsce

wymienia nazwy regionów o dodatnim i ujemnym przyroście naturalnym w Polsce

• wymienia czynniki wpływające na niską wartość przyrostu naturalnego w Polsce

 

• opisuje na podstawie danych statystycznych zmiany liczby ludności Polski po 1946 roku

• opisuje czynniki wpływające na zmiany liczby ludności w Polsce

porównuje na podstawie danych liczbowych długość życia w Polsce z długością życia w innych krajach

opisuje strukturę płci i wieku na podstawie danych statystycznych oraz piramidy płci i wieku ludności Polski

odczytuje z różnych źródeł informacji (m.in. rocznika statystycznego) dane dotyczące: liczby ludności Polski, urodzeń, zgonów, przyrostu naturalnego

• wykazuje zmiany przyrostu naturalnego w Polsce od zakończenia II wojny światowej do dziś na podstawie danych statystycznych

• wykazuje przyczyny i skutki spadku przyrostu naturalnego w ostatnich latach

porównuje na podstawie danych statystycznych współczynnik przyrostu naturalnego w miastach i wsiach Polski

• analizuje piramidę płci i wieku ludności Polski

 

 

 

• analizuje skutki ujemnego przyrostu naturalnego w Polsce

• analizuje okresy wyżu i niżu demograficznego w Polsce oraz formułuje wnioski

• oblicza współczynniki przyrostu naturalnego i rzeczywistego w Polsce

 

• prognozuje zmiany liczby ludności w Polsce

13.     

Rozmieszczenie ludności w Polsce

• wyjaśnia znaczenie terminu „gęstość zaludnienia”

• wymienia nazwy obszarów o największej i najmniejszej gęstości zaludnienia i wskazuje te obszary na mapie Polski

• omawia średnią gęstość zaludnienia w swoim regionie

• wymienia atrakcje i bariery osadnicze w Polsce

 

• omawia czynniki wpływające na rozmieszczenie ludności w Polsce

• charakteryzuje na podstawie map gęstości zaludnienia zróżnicowanie rozmieszczenia ludności w Polsce i zamieszkiwanym regionie

 

• porównuje gęstość zaludnienia w swoim regionie z gęstością zaludnienia innych regionów Polski

• porównuje czynniki decydujące o rozwoju osadnictwa dawniej i współcześnie

• charakteryzuje na podstawie map gęstości zaludnienia zróżnicowanie rozmieszczenia ludności w Polsce i zamieszkiwanym regionie oraz wyjaśnia te różnice, uwzględniając czynniki przyrodnicze, historyczne i społeczno-ekonomiczne

• ocenia atrakcje i bariery osadnicze w Polsce

• analizuje przyczyny i skutki dużej lub małej gęstości zaludnienia w wybranym regionie Polski

14.     

Wewnętrzne i zagraniczne migracje Polaków

• wyjaśnia znaczenie terminu „migracja” 

• wyjaśnia przyczyny migracji wewnętrznych w Polsce

• opisuje przyczyny migracji poszczególnych grup ludności w Polsce

• wymienia przyczyny rozwoju terenów podmiejskich

• wymienia przyczyny migracji zagranicznych Polaków

• wymienia nazwy krajów, do których migrują Polacy i wskazuje je na mapie ogólnogeograficznej

 

• omawia przyczyny migracji wewnętrznych w Polsce

• opisuje główne kierunki migracji Polaków po II wojnie światowej

• odczytuje z danych statystycznych wielkość migracji z Polski i do Polski

• opisuje dawne i współczesne kierunki migracji wewnętrznych w Polsce

wyjaśnia przyczyny wzrostu przyrostu rzeczywistego w Polsce w ostatnich latach

 

• opisuje skutki migracji z Polski i do Polski

• opisuje wpływ ruchów migracyjnych na zmiany liczby ludności Polski

• omawia przyczyny ujemnego salda migracji ze wsi do miast w Polsce

• omawia przyczyny ujemnego salda migracji zewnętrznych w Polsce

• wyjaśnia przyczyny głównych kierunków współczesnych migracji zewnętrznych Polaków

 

 

• oblicza saldo migracji w Polsce

• opisuje skutki migracji zewnętrznych z punktu widzenia interesów Polski

• ocenia wpływ ruchów migracyjnych na zmiany liczby i rozmieszczenie ludności Polski

 

 

• oblicza przyrost rzeczywisty ludności Polski

 

15.     

Struktura narodowościowa i wyznaniowa w Polsce

• wyjaśnia znaczenie terminów: „naród”, „państwo wielonarodowościowe”, „państwo jednolite narodowościowo”, „mniejszość narodowa”, „mniejszość etniczna”, „społeczność etniczna”

• wymienia nazwy mniejszości narodowych zamieszkujących Polskę

• wymienia nazwy mniejszości etnicznych i opisuje ich rozmieszczenie na mapie Polski

 

• wyjaśnia, dlaczego Polska jest krajem niemal jednolitym narodowościowo

• wymienia nazwy regionów zamieszkiwanych przez mniejszości narodowe i wskazuje je na mapie Polski

• opisuje na podstawie danych statystycznych strukturę wyznaniową ludności Polski

 

• wyszukuje informacje o dorobku kulturowym wybranych mniejszości etnicznych

 

• wykazuje zróżnicowanie struktury narodowościowej Polski przed II wojną światową i obecnie

• analizuje przyczyny nierównomiernego rozmieszczenia mniejszości narodowych w Polsce

• opisuje zróżnicowanie narodowościowe i etniczne wybranych regionów Polski 

• charakteryzuje dorobek kulturowy, gospodarczy i naukowy wybranych grup etnicznych

• przedstawia konteksty wielokulturowości w Polsce

16.     

Struktura zatrudnienia

• wymienia nazwy województw o najwyższym zatrudnieniu w usługach oraz wskazuje je na mapie Polski

• wymienia przyczyny i skutki bezrobocia w Polsce

• wyjaśnia przyczyny emigracji zarobkowej Polaków

• wymienia główne, aktualne problemy rynku pracy w Polsce i w zamieszkiwanym regionie

 

• opisuje na podstawie danych statystycznych zmiany w strukturze zatrudnienia ludności w Polsce

• omawia strukturę zatrudnienia w wybranych województwach

• opisuje główne, aktualne problemy rynku pracy w Polsce i w zamieszkiwanym regionie

• opisuje zróżnicowanie stopy bezrobocia w wybranych województwach i porównuje je ze swoim województwem

• wyjaśnia przyczyny zmian struktury zatrudnienia ludności

• wykazuje różnice w strukturze zatrudnienia ludności w Polsce i we własnym regionie

• wyjaśnia przyczyny i skutki bezrobocia w Polsce oraz migracji zarobkowej wybranych grup zawodowych

• analizuje stopę bezrobocia w wybranych województwach oraz swoim regionie i formułuje wnioski

• wyjaśnia zmiany w strukturze zatrudnienia w latach 1930–2008 w Polsce  

• porównuje strukturę zatrudnienia w swoim województwie oraz innych województwach i formułuje wnioski

• omawia przyczyny zróżnicowania struktury zatrudnienia w wybranych województwach Polski

• ocenia stopę bezrobocia w swoim województwie

• oblicza stopę bezrobocia w Polsce

• prognozuje zmiany w strukturze zatrudnienia w Polsce

 

17.     

Urbanizacja w Polsce

• wymienia cechy miast polskich

• wymienia czynniki, które miały wpływ na intensywność urbanizacji w Polsce

odczytuje z danych statystycznych wskaźniki urbanizacji dla wybranych województw

• wymienia nazwy obszarów najbardziej zurbanizowanych w Polsce i wskazuje te obszary na mapie Polski

• opisuje miasta Polski według grup wielkościowych

• rozróżnia typy aglomeracji w Polsce

• wymienia nazwy aglomeracji miejskich i wskazuje je na mapie Polski

• opisuje procesy urbanizacyjne w Polsce na podstawie danych statystycznych

omawia na podstawie danych statystycznych wskaźnik urbanizacji w Polsce w latach 1950–2008

• wyjaśnia przyczyny rozwoju wielkich miast w Polsce

• opisuje funkcje miast Polski na wybranych przykładach

porównuje rozmieszczenie i wielkość miast w Polsce oraz zamieszkiwanym regionie

• wyjaśnia różnicę między miastem a wsią

 

porównuje wskaźnik urbanizacji zamieszkiwanego województwa ze wskaźnikiem urbanizacji w wybranym województwie i formułuje wnioski

opisuje przyczyny zróżnicowania urbanizacji w wybranych regionach Polski

wykazuje różnice między aglomeracją monocentryczną a aglomeracją policentryczną

• omawia problemy mieszkańców dużych miast

 

 

 

 

• ocenia wpływ migracji ludności ze wsi do miast na proces urbanizacji

porównuje wskaźnik urbanizacji w Polsce oraz innych krajach i wymienia przyczyny jego zróżnicowania

analizuje i ocenia na podstawie mapy ogólnogeograficznej rozmieszczenie dużych miast w Polsce i zamieszkiwanym regionie

 

• oblicza wskaźnik urbanizacji wybranych obszarów Polski i interpretuje go

 

Rolnictwo w Polsce

18.     

Czynniki rozwoju rolnictwa

• wyjaśnia znaczenie terminów: „struktura użytkowania ziemi”, „użytki rolne”, „grunty orne”

wymienia nazwy obszarów o najkorzystniejszych warunkach przyrodniczych rozwoju rolnictwa i wskazuje te obszary na mapie Polski

• wymienia czynniki ograniczające rozwój rolnictwa

 

• opisuje na podstawie map tematycznych warunki przyrodnicze rozwoju rolnictwa w Polsce

• przedstawia warunki pozaprzyrodnicze rozwoju rolnictwa

wyróżnia na podstawie danych statystycznych główne cechy struktury użytkowania ziemi oraz wielkości i własności gospodarstw rolnych w Polsce

opisuje na podstawie danych statystycznych poziom mechanizacji i chemizacji rolnictwa w Polsce

• wyjaśnia wpływ polityki rolnej państwa na poziom rolnictwa w Polsce

• wyjaśnia przyczyny przestrzennego zróżnicowania wielkości gospodarstw rolnych

• przedstawia skutki rozdrobnienia gospodarstw rolnych w Polsce

• ukazuje zmiany w polskim rolnictwie po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej

 

• ocenia warunki przyrodnicze rozwoju rolnictwa w Polsce

• ocenia warunki pozaprzyrodnicze rozwoju rolnictwa w Polsce

ocenia strukturę użytkowania ziemi w Polsce i porównuje ją ze strukturą w innych krajach Europy

 

porównuje warunki rozwoju rolnictwa w Polsce z warunkami w województwie, w którym mieszka, i formułuje wnioski

19.     

Produkcja roślinna

• wyjaśnia znaczenie terminów: „struktura upraw”, „plony”, „zbiory”, „areał”

• wymienia nazwy głównych roślin uprawnych w Polsce

• wymienia czynniki warunkujące rozmieszczenie upraw w Polsce

 

• omawia strukturę powierzchni zasiewów w Polsce na podstawie danych statystycznych

• wyróżnia główne cechy struktury zasiewów w Polsce na podstawie analizy map, wykresów, danych liczbowych

• omawia na podstawie map tematycznych rozmieszczenie wybranych roślin uprawnych w Polsce

• wymienia nazwy obszarów upraw wybranych roślin i wskazuje je na mapie tematycznej Polski

• wyróżnia główne cechy struktury użytkowania ziemi w Polsce na podstawie analizy map, wykresów, danych liczbowych

• wyjaśnia znaczenie produkcji roślinnej w wyżywieniu ludności kraju

• wyjaśnia przyczyny zróżnicowania w rozmieszczeniu wybranych upraw (pszenicy, ziemniaków, buraków cukrowych) w Polsce

 

• wyjaśnia związek między żyznością gleb a rodzajem upraw

• uzasadnia zróżnicowanie natężenia upraw roślin w wybranych rejonach

 

• porównuje plony i zbiory wybranych roślin w Polsce i innych krajach na podstawie danych statystycznych oraz formułuje wnioski

 

20.     

Hodowla zwierząt w Polsce

• wyjaśnia znaczenie terminów: „hodowla zwierząt”, „pogłowie”, „obsada”

• wymienia cele hodowli zwierząt w Polsce

• opisuje główne kierunki produkcji zwierzęcej w Polsce

• omawia cele hodowli zwierząt w Polsce

• wskazuje przyczyny spadku pogłowia zwierząt hodowlanych w Polsce

 

wyróżnia główne cechy struktury hodowli w Polsce na podstawie analizy map, wykresów i danych liczbowych

• opisuje pogłowie bydła i trzody chlewnej w Polsce w wybranych latach

• omawia znaczenie hodowli drobiu, koni i owiec w Polsce

wymienia nazwy obszarów hodowli wybranych zwierząt w Polsce i wskazuje te obszary na mapie Polski

• wyjaśnia znaczenie produkcji zwierzęcej w wyżywieniu ludności kraju

• wymienia przyczyny zróżnicowania w rozmieszczeniu hodowli bydła i trzody chlewnej w Polsce

• wyjaśnia przyczyny spadku pogłowia zwierząt hodowlanych w Polsce

• ocenia strukturę hodowli zwierząt gospodarskich w Polsce

• ocenia towarowość polskiego rolnictwa

 

• uzasadnia potrzebę rozwoju gospodarstw ekologicznych w Polsce

 

Przemysł

21.     

Zmiany w polskim przemyśle

• przedstawia funkcje przemysłu

• dokonuje podziału przemysu na sekcje i działy

• wymienia czynniki lokalizacji zakładów przemysłowych w Polsce

• opisuje na wybranych przykładach czynniki lokalizacji przemysłu

• opisuje znaczenie inwestycji zagranicznych w Polsce

 

• przedstawia gospodarcze korzyści i społeczne skutki restrukturyzacji przemysłu

• przedstawia przemiany w strukturze produkcji w Polsce

• wymienia najlepiej rozwijające się obecnie działy produkcji przemysłowej w Polsce i zamieszkiwanym regionie

wymienia nazwy okręgów przemysłowych i wskazuje te okręgi na mapie Polski

• wyjaśnia przyczyny największej koncentracji przemysłu na południu Polski

• omawia cele tworzenia specjalnych stref ekonomicznych

• wyjaśnia przyczyny przestrzennego zróżnicowania lokalizacji okręgów przemysłowych w Polsce

• omawia korzyści i negatywne skutki koncentracji przemysłu

• wyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w przemyśle w Polsce i w zamieszkiwanym regionie

 

 

• analizuje przyczyny i skutki prywatyzacji oraz restrukturyzacji przemysłu w Polsce

• wyjaśnia związki między lokalizacją przemysłu a warunkami naturalnymi, rynkiem zbytu, szlakami komunikacyjnymi i potencjałem ludzkim

• ocenia społeczne i gospodarcze korzyści utworzenia specjalnych stref ekonomicznych

• uzasadnia potrzebę rozwijania nowoczesnych działów produkcji przemysłu

 

 

• uzasadnia potrzebę restrukturyzacji przemysłu w wybranych okręgach przemysłowych

• ocenia gospodarcze korzyści i społeczne skutki restrukturyzacji i prywatyzacji przemysłu

 

22.     

Górnictwo

• wyjaśnia znaczenie terminów: „górnictwo”, „okręg przemysłowy”, „infrastruktura przemysłowa”

klasyfikuje surowce mineralne

• kreśli diagramy ilustrujące wielkość wydobycia wybranych surowców mineralnych

• wymienia przyczyny spadku wydobycia węgla kamiennego

 

wymienia nazwy obszarów wydobywania wybranych surowców mineralnych i wskazuje te obszary na mapie Polski

• odczytuje z danych statystycznych wielkość wydobycia wybranych surowców w Polsce

• wyjaśnia znaczenie gospodarcze wybranych surowców mineralnych

• wyjaśnia znaczenie gospodarcze surowców mineralnych

• analizuje strukturę wydobycia wybranych surowców mineralnych

• analizuje diagramy ilustrujące wielkość wydobycia wybranych surowców w Polsce

 

• ocenia zasoby surowców mineralnych w Polsce na podstawie danych statystycznych

• porównuje wielkość wydobycia poszczególnych surowców mineralnych w Polsce z wielkością wydobycia w innych krajach

• wykazuje potrzebę racjonalnego wykorzystania surowców mineralnych w Polsce

 

• wykazuje zależności między lokalizacją kopalni a rozmieszczeniem zakładów przetwarzających wydobywane surowce mineralne

 

23.     

Energetyka

• klasyfikuje elektrownie

• wymienia nazwy źródeł energii wykorzystywanych w Polsce

• opisuje czynniki lokalizacji wybranych elektrowni w Polsce

• wymienia wady i zalety poszczególnych rodzajów elektrowni

• wymienia nazwy alternatywnych źródeł energii wykorzystywanych w Polsce

 

• przedstawia na podstawie różnych źródeł informacji strukturę wykorzystania źródeł energii w Polsce

• odczytuje z danych statystycznych i diagramów wielkość produkcji energii elektrycznej

• opisuje strukturę produkcji energii elektrycznej według rodzajów elektrowni  

• wymienia nazwy wybranych elektrowni cieplnych i wodnych oraz wskazuje te elektrownie na gospodarczej mapie Polski

• wyjaśnia przyczyny i skutki dominacji energetyki cieplnej w Polsce

• opisuje wykorzystanie wód płynących do produkcji energii elektrycznej w Polsce

• wykazuje korzyści z wykorzystywania niekonwencjonalnych źródeł energii w Polsce

• przedstawia i ocenia wpływ przemysłu energetycznego na stan środowiska przyrodniczego Polski

• ocenia strukturę produkcji energii elektrycznej według rodzajów elektrowni w Polsce i formułuje wnioski

 

• wykazuje korzyści z wykorzystywania alternatywnych źródeł energii

 

Usługi

24.     

Usługi i transport lądowy

• wyjaśnia znaczenie terminów: „usługi”, „komunikacja”, „transport”, „obwodnica”

• klasyfikuje usługi

• wymienia nazwy usług rozwijających się w zamieszkiwanym regionie

• wymienia przykłady działów usług rozwijających się i zanikających

• rozróżnia rodzaje transportu

• wskazuje na mapie Polski główne szlaki transportu lądowego

 

 

• opisuje znaczenie usług we współczesnej gospodarce Polski i swojego regionu

• opisuje znaczenie poszczególnych działów transportu lądowego w gospodarce kraju i swojego regionu

• uzasadnia konieczność modernizacji transportu lądowego w Polsce

• opisuje przestrzenne zróżnicowanie gęstości sieci kolejowej i dróg kołowych w Polsce

• wymienia przyczyny wzrostu znaczenia transportu samochodowego i przesyłowego w Polsce

• opisuje zmiany na rynku usług w Polsce

• wyjaśnia szybki rozwój wybranych usług w Polsce i zamieszkiwanym regionie

• wyjaśnia zróżnicowanie gęstości oraz jakości sieci transportu samochodowego i kolejowego w Polsce na podstawie map tematycznych i danych statystycznych

• wyjaśnia potrzebę budowy nowoczesnych autostrad

 

 

• wykazuje znaczenie usług w tworzeniu PKB

• analizuje przewóz ładunków i pasażerów w Polsce według rodzajów transportu  

• opisuje bariery rozwoju transportu samochodowego i kolejowego w Polsce

• wykazuje wpływ gęstości oraz jakości sieci dróg kołowych i kolejowych na rozwój innych dziedzin działalności gospodarczej w Polsce

 

• wykazuje związki między rozwojem gospodarczym a usługami

 

25.     

Transport wodny i lotniczy  

• wyjaśnia znaczenie terminów: „nośność”, „ładunki masowe”

• wymienia nazwy morskich handlowych i pasażerskich portów w Polsce i wskazuje te porty na mapie Polski

• wymienia nazwy głównych szlaków transportu śródlądowego i wskazuje je na mapie Polski

• wymienia nazwy polskich miast mających swoje lotniska i wskazuje te miasta na mapie Polski

• wyjaśnia znaczenie transportu morskiego, śródlądowego i lotniczego w gospodarce kraju

• wymienia cechy transportu wodnego i lotniczego

• przedstawia wielkość polskiej floty transportowej na podstawie danych statystycznych

• wyjaśnia przyczyny szybkiego rozwoju transportu lotniczego w Polsce

 

• wykazuje wady i zalety transportu morskiego, śródlądowego i lotniczego

• omawia znaczenie kanałów śródlądowych w Polsce

• charakteryzuje handlowe porty morskie w Polsce ze względu na wielkości przeładunków

• wykazuje wpływ transportu wodnego i lotniczego na rozwój innych dziedzin działalności gospodarczej

• omawia na przykładach znaczenie transportu morskiego, śródlądowego i lotniczego w Polsce

• omawia międzynarodowy ruch pasażerski w polskich portach morskich

 

• porównuje odległości oraz koszty przewozu towarów i pasażerów różnymi środkami transportu w Polsce

26.     

Łączność

• wymienia rodzaje usług, które obejmuje łączność

wymienia czynniki wpływające na rozwój telefonii komórkowej i internetu w Polsce

 

 

• wyjaśnia znaczenie łączności w gospodarce Polski i swojego regionu

określa przyczyny dynamicznego rozwoju internetu i telefonii komórkowej w Polsce

• porównuje liczbę abonentów telefonicznych w Polsce z liczbą abonentów w innych krajach Europy

• porównuje liczbę użytkowników internetu w Polsce z liczbą użytkowników internetu w innych krajach Europy

• porównuje na podstawie danych statystycznych i mapy poziom rozwoju internetu i telefonii komórkowej w Polsce na tle wybranych krajów Europy

 

• wykazuje wpływ internetu i telefonii komórkowej na rozwój innych dziedzin działalności gospodarczej

• ocenia dostęp do internetu w swoim województwie i wybranych województwach

• ocenia przyczyny i skutki rozwoju technologii informacyjnej

• wykazuje związki między rozwojem gospodarczym i łącznością

 

27.     

Turystyka

• wyjaśnia znaczenie terminów: „turystyka”, „walory turystyczne”, „infrastruktura turystyczna”

• klasyfikuje turystykę ze względu na cel wyjazdów

• wyjaśnia przyczyny wzrostu ruchu turystycznego po 1989 roku

• wymienia przykłady walorów turystycznych Polski

• wymienia atrakcje turystyczne wybranego regionu turystycznego w Polsce

 

 

• wyjaśnia znaczenie turystyki w gospodarce Polski i swojego regionu

• wyjaśnia przyczyny rozwoju turystyki w Polsce

• wymienia cele przyjazdów turystów zagranicznych do Polski

• wymienia nazwy regionów oraz ośrodków turystycznych o wysokich walorach turystycznych i wskazuje je na mapie Polski

• opisuje polskie obiekty znajdujące się na Liście światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO i wskazuje je na mapie Polski

• wymienia nazwy regionów najczęściej odwiedzanych przez Polaków i wskazuje te regiony na mapie świata  

• analizuje ruch turystyczny w Polsce na podstawie danych statystycznych

• porównuje przyjazdy turystów i wpływy z turystyki w Polsce i wybranych krajach Europy

• wykazuje na przykładach walory przyrodnicze i kulturowe Polski na podstawie różnych źródeł informacji geograficznej

• przedstawia przyczyny turystyki zagranicznej Polaków

 

 

 

• wykazuje znaczenie rozbudowy infrastruktury turystycznej dla rozwoju turystyki w Polsce

• ocenia walory turystyczne wybranych regionów Polski

• wyjaśnia znaczenie turystyki krajowej jako źródła dochodu regionu i państwa

 

• wykazuje potrzebę ochrony walorów turystycznych

28.     

Handel zagraniczny

• wyjaśnia znaczenie terminów: „handel zagraniczny”, „import”, „eksport”, „saldo bilansu handlu zagranicznego”

• wymienia przykłady towarów pochodzących z importu, z których korzysta w życiu codziennym

 

• wyjaśnia znaczenie handlu zagranicznego dla gospodarki Polski

• wykazuje korzyści handlu zagranicznego

• wymienia nazwy państw będących głównymi partnerami handlowymi Polski i wskazuje je na mapie politycznej świata

• wymienia nazwy towarów eksportowanych z Polski

• wymienia nazwy towarów importowanych do Polski

• wyjaśnia przyczyny ujemnego salda bilansu handlu zagranicznego

• omawia na podstawie danych statystycznych bilans handlu zagranicznego Polski

• opisuje na podstawie danych statystycznych strukturę towarową handlu zagranicznego

• ocenia znaczenie handlu zagranicznego w życiu codziennym

 

 

• analizuje dane liczbowe dotyczące bilansu handlu zagranicznego Polski w ostatnich latach i formułuje wnioski

• proponuje sposoby uzyskania przez Polskę dodatniego bilansu handlowego

Degradacja i ochrona środowiska przyrodniczego

29.     

Zanieczyszczenie środowiska przyrodniczego w Polsce

• wyjaśnia znaczenie terminów „utylizacja”, „rekultywacja”

• wymienia nazwy źródeł zanieczyszczenia powietrza w Polsce

• wymienia sposoby ograniczenia emisji gazów i pyłów do atmosfery w Polsce

• wymienia źródła wytwarzania odpadów

• wymienia źródła zanieczyszczania wód

• wyjaśnia przyczyny powstawania kwaśnych opadów

• wyjaśnia znaczenie segregacji śmieci

• opisuje zagrożenia wynikające ze składowania śmieci

• opisuje klasy czystości wód w Polsce

• wyjaśnia uwarunkowania zmniejszenia zanieczyszczenia wód w Polsce

• opisuje skutki kwaśnych opadów

• wyjaśnia przyczyny poprawy stanu czystości wód w Polsce w ostatnich latach

• opisuje zróżnicowanie regionalne zanieczyszczenia środowiska przyrodniczego w Polsce

• wykazuje konieczność ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego w Polsce

• proponuje sposoby zmniejszenia zanieczyszczania środowiska odpadami wytwarzanymi przez człowieka

 

• proponuje konkretne działania na rzecz ochrony środowiska przyrodniczego we własnym regionie

30.     

Ochrona środowiska przyrodniczego

• rozróżnia formy ochrony przyrody w Polsce

rozpoznaje i wymienia nazwy gatunków roślin i zwierząt prawnie chronionych w Polsce

 

• wymienia nazwy parków narodowych w Polsce i wskazuje je na mapie Polski

• podejmuje działania na rzecz ochrony przyrody we własnym regionie

• opisuje zadania form prawnej ochrony przyrody

• opisuje osobliwości wybranych parków narodowych

• opisuje cele programu „Człowiek i Biosfera”

• uzasadnia konieczność ochrony gatunkowej roślin i zwierząt

• uzasadnia konieczność ochrony przyrody i krajobrazu w Polsce

• wymienia polskie organizacje działające na rzecz ochrony przyrody i opisuje ich zadania

 

 

• proponuje konkretne działania na rzecz ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego w Polsce i we własnym regionie

• wyjaśnia znaczenie współpracy międzynarodowej na rzecz ochrony przyrody

 

Charakterystyka regionów fizycznogeograficznych Polski

31.     

Pobrzeża

• wymienia nazwy i wskazuje główne regiony geograficzne na mapie ogólnogeograficznej Polski

• wymienia nazwy regionów geograficznych pobrzeży i wskazuje je na ogólnogeograficznej mapie Polski

• wymienia nazwy najważniejszych miast pobrzeży i wskazuje je na mapie Polski

• wymienia atrakcje turystyczne pobrzeży

• opisuje na podstawie mapy ogólnogeograficznej Polski położenie pobrzeży

• opisuje elementy krajobrazu pobrzeży

• opisuje na podstawie map tematycznych najważniejsze cechy gospodarki pobrzeży oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi

charakteryzuje wybrane miasta pobrzeży

 

• charakteryzuje na podstawie map tematycznych środowisko przyrodnicze głównych regionów geograficznych pobrzeży

• wyjaśnia genezę Mierzei Wiślanej i Żuław Wiślanych

• opisuje genezę wybrzeża klifowego

• opisuje krajobraz Żuław Wiślanych oraz gospodarcze wykorzystanie tego regionu

 

• opisuje wpływ zewnętrznych czynników rzeźbotwórczych na rzeźbę powierzchni pobrzeży

• wykazuje związki między cechami gospodarki pobrzeży a warunkami przyrodniczymi

projektuje i opisuje na podstawie map turystycznych i tematycznych trasę podróży po wybranym fragmencie pasa pobrzeży

 

 

• ocenia możliwości rozwoju gospodarczego pobrzeży

32.     

Pojezierza

• wymienia nazwy regionów geograficznych pojezierzy i wskazuje je na ogólnogeograficznej mapie Polski

• wymienia nazwy elementów krajobrazu pojezierzy

• wymienia nazwy największych kompleksów leśnych pojezierzy i wskazuje te kompleksy na mapie

• określa walory obszarów leśnych pojezierzy

• określa atrakcje turystyczne pasa pojezierzy

• wymienia nazwy najważniejszych miast pojezierzy i wskazuje je na mapie Polski

 

 

 

• opisuje na podstawie mapy ogólnogeograficznej Polski położenie pojezierzy

• omawia cechy krajobrazu młodoglacjalnego

• opisuje cechy klimatu pojezierzy na podstawie klimatogramów

• opisuje gleby pojezierzy

• wymienia nazwy surowców mineralnych występujących na pojezierzach

• charakteryzuje główne miasta pojezierzy

opisuje, na podstawie map tematycznych, najważniejsze cechy gospodarki pojezierzy oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi

• charakteryzuje na podstawie map tematycznych środowisko przyrodnicze pojezierzy

• wyjaśnia mechanizm powstawania cienia opadowego i jego wpływ na klimat pojezierzy

• przedstawia wpływ warunków naturalnych na rozwój turystyki w pasie pojezierzy

 

 

 

• charakteryzuje czynniki rzeźbotwórcze pojezierzy

• wyjaśnia zróżnicowanie krajobrazu w pasie pojezierzy

wykazuje związki miedzy cechami gospodarki pojezierzy a warunkami przyrodniczymi

projektuje i opisuje na podstawie map turystycznych i tematycznych trasę podróży po wybranym fragmencie pojezierzy

• ocenia możliwości rozwoju gospodarczego pojezierzy

33.     

Niziny Środkowopolskie

 

• wymienia nazwy regionów geograficznych Nizin Środkowopolskich i wskazuje je na ogólnogeograficznej mapie Polski

• wymienia nazwy elementów krajobrazu nizin

• wymienia nazwy największych kompleksów leśnych nizin i wskazuje je na mapie

• wymienia walory przyrodnicze parków narodowych położonych na nizinach

• wymienia nazwy miast Nizin Środkowopolskich i wskazuje te miasta na mapie Polski

• określa atrakcje turystyczne Nizin Środkowopolskich

 

 

 

 

• opisuje na podstawie mapy ogólnogeograficznej Polski położenie Nizin Środkowopolskich

• omawia cechy krajobrazu staroglacjalnego

• opisuje cechy klimatu nizin na podstawie klimatogramów

• charakteryzuje główne miasta Nizin Środkowopolskich

• uzasadnia, że Warszawa jest ważnym ośrodkiem gospodarczym

wymienia nazwy surowców mineralnych występujących na nizinach i wskazuje na mapie ogólnogeograficznej rejony ich występowania

• opisuje na podstawie map tematycznych najważniejsze cechy gospodarki Nizin Środkowopolskich oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi

• charakteryzuje na podstawie map tematycznych środowisko przyrodnicze Nizin Środkowopolskich

• charakteryzuje warunki glebowe na nizinach

• wyjaśnia przyczyny letnich wezbrań na Odrze

• wyjaśnia uwarunkowania sadownictwa na nizinach

• przedstawia rolę Warszawy w rozwoju gospodarczym Polski

 

 

• charakteryzuje czynniki rzeźbotwórcze Nizin Środkowopolskich

• wykazuje związki między cechami gospodarki Nizin Środkowopolskich a warunkami przyrodniczymi

projektuje i opisuje na podstawie map turystycznych i tematycznych trasę podróży po wybranym fragmencie nizin

 

• ocenia możliwości rozwoju gospodarczego Nizin Środkowopolskich

 

34.     

Wyżyny

• wymienia nazwy regionów geograficznych wyżyn i wskazuje je na ogólnogeograficznej mapie Polski

wymienia nazwy elementów krajobrazu wyżyn

• wymienia nazwy form krasowych występujących na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej

• wymienia nazwy najważniejszych miast Wyżyn Polskich i wskazuje te miasta na mapie Polski

• określa atrakcje turystyczne Wyżyn Polskich

 

 

 

• opisuje na podstawie mapy ogólnogeograficznej Polski położenie wyżyn

• opisuje uwarunkowania rozwoju przemysłu na Wyżynie Śląskiej

• opisuje atrakcje przyrodnicze i kulturowe Wyżyny Krakowsko-
-Częstochowskiej

• charakteryzuje warunki klimatyczno-glebowe Wyżyny Sandomierskiej

• opisuje atrakcje turystyczne Wyżyny Kieleckiej

• przedstawia cechy krajobrazu Wyżyny Lubelskiej i Roztocza

charakteryzuje wybrane miasta wyżyn

• opisuje, na podstawie map tematycznych, najważniejsze cechy gospodarki pasa wyżyn oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi

• charakteryzuje na podstawie map tematycznych środowisko przyrodnicze wyżyn

• opisuje wpływ działalności gospodarczej człowieka na krajobraz Wyżyny Śląskiej

omawia związki między wydobyciem surowców mineralnych a lokalizacją przemysłu w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym

• przedstawia genezę rzeźby powierzchni Wyżyny Krakowsko-
-Częstochowskiej

• opisuje genezę rzeźby powierzchni Wyżyny Małopolskiej

wyjaśnia genezę wąwozów

 

 

• opisuje wpływ wewnętrznych i zewnętrznych czynników rzeźbotwórczych na rzeźbę powierzchni wyżyn

wyjaśnia zróżnicowanie krajobrazu Wyżyn Polskich na podstawie map tematycznych

• wykazuje związki miedzy cechami gospodarki Wyżyn Polskich a warunkami przyrodniczymi

wykazuje negatywny wpływ koncentracji ludności i przemysłu na środowisko przyrodnicze Wyżyny Śląskiej

• wykazuje zróżnicowanie rzeźby powierzchni Wyżyny Małopolskiej

projektuje i opisuje na podstawie map turystycznych i tematycznych trasę podróży po wybranym fragmencie wyżyn

 

 

• ocenia możliwości rozwoju gospodarczego Wyżyn Polskich

• proponuje sposoby zagospodarowania terenów zdegradowanych na skutek działalności gospodarczej człowieka

 

35.     

Kotliny Podkarpackie

• wymienia nazwy regionów geograficznych kotlin i wskazuje je na ogólnogeograficznej mapie Polski

• wymienia nazwy elementów krajobrazu Kotlin Podkarpackich

• wymienia nazwy głównych form terenu KotlinyPodkarpackich

• wymienia nazwy kompleksów leśnych Kotlin Podkarpackich i wskazuje te kompleksy na mapie Polski

• omawia atrakcje turystyczne Kotlin Podkarpackich

• wymienia nazwy najważniejszych miast Kotlin Podkarpackich i wskazuje te miasta na mapie Polski

• opisuje na podstawie mapy ogólnogeograficznej Polski położenie Kotlin Podkarpackich

• charakteryzuje klimat Kotlin Podkarpackich

• wymienia nazwy surowców mineralnych występujących w Kotlinach Podkarpackich i wskazuje rejony ich wydobycia na mapie ogólnogeograficznej Polski

• opisuje na podstawie map tematycznych najważniejsze cechy gospodarki kotlin oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi

• przedstawia funkcje Krakowa jako centrum kulturowego Polski

• wyjaśnia genezę Kotlin Podkarpackich

• wyjaśnia rolę rzek w kształtowaniu krajobrazu Kotlin Podkarpackich

• charakteryzuje na podstawie map tematycznych środowisko przyrodnicze kotlin

• charakteryzuje gleby Kotlin Podkarpackich

• wyjaśnia znaczenie szlaków handlowych w Kotlinach Podkarpackich

 

• opisuje wpływ wewnętrznych i zewnętrznych czynników rzeźbotwórczych na rzeźbę powierzchni kotlin

• opisuje uwarunkowania powstania złóż surowców mineralnych Kotlin Podkarpackich

• wykazuje związki miedzy cechami gospodarki Kotlin Podkarpackich a warunkami przyrodniczymi

projektuje i opisuje na podstawie map turystycznych i tematycznych trasę podróży po wybranym fragmencie Kotlin Podkarpackich

 

• ocenia możliwości rozwoju gospodarczego Kotlin Podkarpackich

36.     

Karpaty

• wymienia nazwy regionów geograficznych Karpat i wskazuje je na ogólnogeograficznej mapie Polski

• wymienia nazwy elementów krajobrazu Karpat

• wymienia atrakcje turystyczne Karpat

• wymienia nazwy najważniejszych miast Karpat oraz wskazuje te miasta na mapie ogólnogeograficznej

• uzasadnia atrakcyjność turystyczną Tatr

• wymienia nazwy ośrodków turystycznych Karpat i wskazuje te ośrodki na mapie Polski

 

 

• opisuje na podstawie mapy ogólnogeograficznej Polski położenie Karpat

• wyróżnia Karpaty Zewnętrzne i Karpaty Wewnętrzne i wskazuje je na mapie Polski

• opisuje położenie Tatr na podstawie ogólnogeograficznej mapy Polski

• omawia na podstawie map klimatycznych i klimatogramów cechy klimatu górskiego

• przedstawia walory turystyczne Tatr

opisuje na podstawie map tematycznych najważniejsze cechy gospodarki Karpat oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi

• przedstawia funkcje i znaczenie Zakopanego w rozwoju regionu

• charakteryzuje na podstawie map tematycznych środowisko przyrodnicze Karpat

• opisuje klimat i wody Karpat Wewnętrznych

• ukazuje zróżnicowanie krajobrazu Karpat Zewnętrznych i Wewnętrznych

• opisuje na podstawie ilustracji cechy rzeźby wysokogórskiej Tatr

charakteryzuje poszczególne piętra klimatyczno-roślinne Tatr

• wykazuje konieczność tworzenia parków narodowych na terenie Karpat

 

 

• opisuje wpływ wewnętrznych i zewnętrznych czynników rzeźbotwórczych na rzeźbę powierzchni Karpat

• ukazuje zależności między budową geologiczną i cechami rzeźby Tatr

• wykazuje związki miedzy cechami gospodarki Karpat a warunkami przyrodniczymi

projektuje i opisuje na podstawie map turystycznych i tematycznych trasę podróży po wybranym fragmencie Karpat

 

 

• ocenia możliwości rozwoju gospodarczego Karpat

 

37.     

Sudety

• wymienia nazwy regionów geograficznych Sudetów i wskazuje je na ogólnogeograficznej mapie Polski

• wymienia nazwy elementów krajobrazu Sudetów

• wymienia nazwy miast Sudetów i wskazuje je na mapie Polski

• opisuje atrakcje turystyczne Sudetów

 

• opisuje położenie Sudetów na podstawie mapy ogólnogeograficznej Polski

• opisuje formy krajobrazu Sudetów

• opisuje na podstawie map tematycznych cechy krajobrazu Sudetów

• omawia funkcje i znaczenie Karpacza w regionie

• wymienia nazwy surowców mineralnych występujących w Sudetach i wskazuje rejony ich występowania na mapie ogólnogeograficznej

• opisuje na podstawie map tematycznych najważniejsze cechy gospodarki Sudetów oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi

• omawia proces powstawania Sudetów

• wyjaśnia genezę rzeźby Sudetów

• charakteryzuje na podstawie map tematycznych środowisko przyrodnicze Sudetów

• charakteryzuje Karkonosze

• opisuje zagrożenia środowiska przyrodniczego powstające w wyniku działalności gospodarczej człowieka

 

 

 

• opisuje wpływ wewnętrznych i zewnętrznych czynników rzeźbotwórczych na rzeźbę powierzchni Sudetów

• wykazuje związki miedzy cechami gospodarki Sudetów a warunkami przyrodniczymi

projektuje i opisuje na podstawie map turystycznych i tematycznych trasę podróży po wybranym fragmencie Sudetów

 

 

• ocenia możliwości rozwoju gospodarczego Sudetów

 

38.     

Mój region, moja mała ojczyzna

• wymienia nazwę regionu geograficznego, w którym mieszka i wskazuje go na ogólnogeograficznej mapie Polski

• przedstawia źródła informacji o swoim regionie

• omawia tradycje regionu zamieszkania

• odczytuje dane statystyczne dotyczące zagadnień m.in. społecznych i gospodarczych swojego regionu

• opisuje atrakcje turystyczne regionu zamieszkania

 

 

• opisuje na podstawie mapy ogólnogeograficznej Polski położenie swojego regionu

• wymienia przykłady wykorzystania skał w różnych dziedzinach życia człowieka

• wymienia główne rodzaje zasobów własnego regionu geograficznego: lasów, wód, gleb, surowców mineralnych oraz, korzystając z mapy, opisuje ich rozmieszczenie

• opisuje na podstawie map tematycznych najważniejsze cechy gospodarki własnego regionu geograficznego oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi

• określa znaczenie gospodarcze zasobów naturalnych własnego regionu

• wyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w przemyśle we własnym regionie oraz wskazuje najlepiej rozwijające się obecnie działy produkcji przemysłowej

• wyjaśnia szybki rozwój wybranych usług we własnym regionie

• przedstawia w formie prezentacji multimedialnej walory turystyczne własnego regionu geograficznego ze szczególnym uwzględnieniem jego walorów kulturowych

• charakteryzuje na podstawie map tematycznych środowisko geograficzne własnego regionu (również na podstawie obserwacji terenowych)

• rozpoznaje główne rodzaje skał występujących we własnym regionie i wskazuje na mapie najważniejsze obszary ich występowania

• charakteryzuje na podstawie map tematycznych zróżnicowanie rozmieszczenia ludności w zamieszkiwanym regionie oraz wyjaśnia te różnice czynnikami przyrodniczymi

• wykazuje konieczność ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego własnego regionu geograficznego

 

 

 

 

 

• ocenia warunki i możliwości produkcji rolnej i przemysłowej w regionie zamieszkania

• analizuje, porównuje, ocenia rozmieszczenie i wielkość miast w zamieszkiwanym regionie

• wykazuje różnice w strukturze zatrudnienia ludności we własnym regionie

• opisuje formy ochrony środowiska przyrodniczego oraz proponuje konkretne działania na rzecz jego ochrony we własnym regionie

• projektuje i opisuje na podstawie różnych źródeł (także własnych obserwacji terenowych) trasę wycieczki po zamieszkiwanym regionie, uwzględniając walory przyrodnicze i kulturowe tego regionu

 

• wykazuje indywidualne cechy swojego regionu

Polska w świecie

39.     

Miejsce Polski w świecie

• wymienia nazwy światowych organizacji politycznych i gospodarczych, których członkiem jest Polska

• wymienia przykłady międzynarodowej współpracy Polski

 

• wymienia korzyści wynikające z przynależności Polski do międzynarodowych organizacji

• przedstawia na podstawie danych statystycznych miejsce Polski w gospodarce światowej

• wymienia nazwy euroregionów i wskazuje je na mapie politycznej Europy

• przedstawia zadania, które realizuje Polska w ramach międzynarodowych organizacji

• przedstawia korzyści wynikające ze współpracy międzynarodowej

 

• wykazuje potrzebę współpracy Polski z innymi krajami i udziału w różnych organizacjach międzynarodowych

• ocenia skutki integracji Polski ze strukturami Unii Europejskiej i NATO 

• charakteryzuje wybrany euroregion